Ik ben eens goed in het Engelstalige boek Atlas of the Heart van Brené Brown gedoken en heb de 87 emoties en menselijke ervaringen zo goed mogelijk in kaart gebracht.
Waar draait het boek om?
Kijk: hoe beter je kunt benoemen wat je voelt, hoe beter je jezelf én anderen begrijpt. We zeggen al snel dat we boos, verdrietig of bang zijn, terwijl er achter die woorden nog een hele wereld schuilgaat.
Want ben je echt boos, of voel je je gekwetst? Ben je jaloers, of is het eigenlijk afgunst? En ben je teleurgesteld, gefrustreerd of vooral ontmoedigd? Da's nogal een verschil.
Ik heb dus mijn uiterste best gedaan, maar verwacht geen officiële, door Brené persoonlijk goedgekeurde vertaling😉.
Zie dit als mijn Nederlandstalige aantekeningen: een soort landkaart waarmee je de 13 emotionele plekken uit het boek kunt verkennen en ontdekt hoeveel verschillende gevoelens er eigenlijk bestaan.
Let’s go!
Plek 1. Waar we terechtkomen als we onzeker zijn of iets te veel wordt
De 9 emoties en ervaringen
Stress, overweldiging, onrust, piekeren, vermijding, opwinding, onheilgevoel, angst, kwetsbaarheid
• Stress en overweldiging gooien we nogal eens op één hoop. Bij stress voelt het alsof er meer van je wordt gevraagd dan je aankunt: je to-dolijst groeit harder dan jij kunt bolwerken. Bij overweldiging kun je nauwelijks nog een volgende stap zetten.
• Onrust en opwinding lijken in je lijf verrassend veel op elkaar. Je hart roffelt, je handpalmen worden klam en je voelt kriebels in je buik... je kunt ze hebben voor iets waar je vreselijk tegenop ziet, maar ook voor iets waar je enorm naar uitkijkt.
• Tip: vraag jezelf eens af waar je hoofd eigenlijk mee bezig is. Maak ik me druk over wat er nú speelt? Ben ik aan het piekeren over wat er straks misschien gebeurt? Of voel ik me op dit moment gewoon kwetsbaar?
Plek 2. Waar we terechtkomen als we onszelf vergelijken
De 8 emoties en ervaringen
Vergelijken, bewondering, eerbied, afgunst, jaloezie, wrok, leedvermaak, meevreugde
• Vergelijken gaat vaak vanzelf. Je ziet wat een ander heeft bereikt en voor je het weet, heeft je hoofd er een wedstrijd van gemaakt.
• Afgunst betekent dat je iets wilt wat een ander heeft: haar promotie, haar opgeruimde huis, haar rust. Jaloezie is weer een ander beestje: daarbij ben je bang om iets of iemand kwijt te raken die belangrijk voor je is.
• Wrok lijkt op boosheid, maar er kan ook afgunst achter schuilgaan. Je ergert je bijvoorbeeld groen en geel aan iemand die zonder een greintje schuldgevoel nee zegt, terwijl jij overal ja en amen op zegt.
• Twee woorden om in je oren te onthouden: schadenfreude (leedvermaak, plezier bij de pech van een ander) en freudenfreude (meevreugde, oprecht blij worden van het geluk van iemand anders). Dat laatste mogen we best wat vaker oefenen.
Plek 3. Waar we terechtkomen als dingen anders lopen dan gepland
De 7 emoties en ervaringen
Verveling, teleurstelling, verwachtingen, spijt, ontmoediging, berusting, frustratie
• Achter teleurstelling zit vaak een verwachting. Het onhandige is dat we die verwachtingen vaak niet hardop uitspreken, terwijl we vervolgens wél vinden dat de ander had moeten snappen waar we op hoopten.
• Valt iets tegen? Vraag jezelf dan af: waar had ik eigenlijk op gerekend? Dan zie je ineens haarscherp of je teleurgesteld bent over de uitkomst, gefrustreerd omdat iets maar niet wil lukken, of spijt hebt van iets wat je deed of juist liet liggen.
• Bij frustratie bots je ergens tegenaan, maar wil je nog steeds door. Bij ontmoediging zakt de moed je in de schoenen. En bij berusting gooi je de handdoek in de ring, omdat je niet meer gelooft dat jouw inspanning nog verschil maakt.
Plek 4. Waar we terechtkomen als we iets ervaren dat groter is dan wijzelf
De 6 emoties en ervaringen
Ontzag, verwondering, verwarring, nieuwsgierigheid, interesse, verrassing
• Ontzag en verwondering kunnen ontstaan door iets heel groots, zoals je eigen bruiloft, of door iets kleins, zoals op je rug in het gras naar de sterrenhemel staren. Bij ontzag ben je vooral onder de indruk en sta je even stil. Bij verwondering kriebelt juist die ene vraag: hoe kán dit eigenlijk?
• Verwarring is lang niet alleen maar vervelend. Klopt iets niet met wat je dacht te weten, dan kan dat juist je nieuwsgierigheid prikkelen.
Plek 5. Waar we terechtkomen als dingen niet zijn wat ze lijken
De 7 emoties en ervaringen
Vermaak, bitterzoet gevoel, nostalgie, cognitieve dissonantie, paradox, ironie, sarcasme
• Bitterzoet is zo'n gevoel waarbij blijdschap en verdriet gezellig naast elkaar bestaan. Denk aan een mooie herinnering aan iemand die je mist, of aan een afscheid waar je tegelijk naar uitkijkt en tegenop ziet.
• Cognitieve dissonantie is dat knagende ongemak wanneer wat je denkt, gelooft of doet met elkaar botst. Bijvoorbeeld: gezond willen leven en ondertussen die derde sigaret opsteken.
• Ironie en sarcasme draaien om het verschil tussen wat iemand letterlijk zegt en wat ermee bedoeld wordt. Bij sarcasme zit er vaak nog een venijnig steekje onder water bij.
Plek 6. Waar we terechtkomen als we pijn hebben
De 5 emoties en ervaringen
Diepe emotionele pijn, uitzichtloosheid, wanhoop, verdriet, rouw
• Verdriet en rouw zijn geen synoniemen. Rouw hoort bij het verwerken van verlies, en dat kan net zo goed een relatie, je gezondheid, een baan of een toekomst zijn waar je op had gerekend.
• Bij uitzichtloosheid geloof je niet meer dat jij iets kunt veranderen. Bij wanhoop glipt ook je vertrouwen in de toekomst door je vingers.
• Heeft iemand pijn? Dan hoef je echt niet meteen met een oplossing aan te komen zetten.
Plek 7. Waar we terechtkomen als we met anderen meeleven
De 6 emoties en ervaringen
Mededogen, medelijden, empathie, sympathie, grenzen, leed met elkaar vergelijken
• Empathie gaat over proberen te begrijpen hoe iets voor de ander voelt. Dat is iets heel anders dan meteen advies geven, het probleem oplossen of beginnen over hoe zwaar jij het destijds had.
• Medelijden, sympathie en mededogen zijn ook niet hetzelfde. Bij medelijden kijk je vaak vanaf een afstandje naar iemands pijn. Sympathie betekent dat je meeleeft, maar toch een beetje op de stoep blijft staan. Mededogen gaat over betrokken zijn én je mouwen opstropen om het lijden te verlichten.
• Betrokken zijn bij iemand betekent niet dat je alles hoeft over te nemen. Je kunt meeleven én je grenzen bewaken..
Plek 8. Waar we terechtkomen als we vinden dat we tekortschieten
De 6 emoties en ervaringen
Schaamte, zelfcompassie, perfectionisme, schuldgevoel, vernedering, gêne
• Een belangrijk onderscheid: schuldgevoel gaat over iets wat je hebt gedaan, schaamte gaat over wie je denkt dat je bent. 'Ik heb iets stoms gedaan' is toch echt iets anders dan 'ik ben stom'.
• Schaamte, vernedering en gêne lijken ook op elkaar. Bij schaamte denk je dat er iets mis is met jóu. Vernedering is wanneer iemand je klein maakt, terwijl je diep vanbinnen weet dat je dat niet verdient. En gêne? Dat zijn die rode wangen als je enthousiast terugzwaait naar iemand die helemaal niet naar jou blijkt te zwaaien 👋.
• Perfectionisme draait lang niet altijd om hoge kwaliteit willen leveren. Het kan ook een krampachtige poging zijn om fouten, afwijzing of kritiek vóór te blijven.
• Zelfcompassie betekent niet dat je alles maar goedpraat. Je kunt prima verantwoordelijkheid nemen voor wat je hebt gedaan, zonder jezelf daarna verbaal helemaal de grond in te stampen.
Plek 9. Waar we terechtkomen als we verbinding zoeken
De 7 emoties en ervaringen
Erbij horen, je aanpassen om erbij te passen, verbinding, verbroken verbinding, onzekerheid, onzichtbaarheid, eenzaamheid
• Erbij horen is iets anders dan je aanpassen om erbij te mogen horen. Weeg je elk woord af voordat het je mond uit mag, of maak je jezelf steeds kleiner? Dan betaal je een behoorlijk hoge prijs voor dat gezellige groepsgevoel.
• Je kunt een volle agenda, een ontploffende groepsapp en een verjaardag met veertig man hebben... en je toch eenzaam voelen. Het aantal mensen dat je kent, zegt weinig over hoeveel echte verbinding je ervaart.
• Mooi om jezelf af en toe af te vragen: mag ik hier mezelf zijn? Of ben ik zo druk bezig met erbij passen dat niemand nog ziet wie ik eigenlijk ben?
Plek 10. Waar we terechtkomen als ons hart openstaat
De 9 emoties en ervaringen
Liefde, liefdeloosheid, liefdesverdriet, vertrouwen, zelfvertrouwen, verraad, defensief, emotionele overspoeling, gekwetstheid
• Iemand vertrouwen betekent ook dat diegene je kan kwetsen. Dat maakt verbinding zo waardevol, en tegelijkertijd behoorlijk spannend.
• Vertrouwen in jezelf hoort er net zo goed bij. Geloof je je eigen waarneming en durf je op je eigen keuzes en grenzen te varen? En krijgt dat vertrouwen een tik, dan kan het zomaar gebeuren dat je je stekels opzet of dichtklapt als een oester, terwijl je gewoon gekwetst bent.
• Emotionele overspoeling herken je bijvoorbeeld midden in een discussie. Je hart bonkt in je keel, rustig luisteren lukt nauwelijks nog en je schiet in de verdediging of wilt het liefst als een speer de kamer uit.
Plek 11. Waar we terechtkomen als het leven goed is
De 8 emoties en ervaringen
Vreugde, geluk, kalmte, tevredenheid, dankbaarheid, angst voor onheil bij vreugde, opluchting, innerlijke rust
• Je zit heerlijk in het zonnetje, alles loopt op rolletjes en ineens fluistert je hoofd: dit kan toch nooit lang goed blijven gaan? Daar bestaat dus een naam voor: foreboding joy, de angst dat er iets misgaat juist op het moment dat je vreugde ervaart.
• Geluk en vreugde zijn ook niet hetzelfde. Geluk hangt vaak samen met prettige omstandigheden. Vreugde kan je ineens overvallen, bijvoorbeeld wanneer je iemand terugziet die je ontzettend hebt gemist en je haar op het perron bijna omver knuffelt.
• Opluchting is iets anders dan geluk: bij opluchting valt er vooral een last of dreiging van je schouders.
• Dankbaarheid helpt om oog te houden voor wat er al is. Best fijn voor een hoofd dat doorgaans als een speurhond op zoek is naar een volgend probleem.
Plek 12. Waar we terechtkomen als we ons onrechtvaardig behandeld voelen
De 6 emoties en ervaringen
Boosheid, minachting, walging, ontmenselijking, haat, morele zelfingenomenheid
• Boosheid kan een signaal zijn dat iets belangrijk voor je is of dat er een grens geraakt wordt. Maar boos zijn op iemands gedrag is iets anders dan op die persoon neerkijken.
• Minachting, haat en ontmenselijking gaan een flinke stap verder dan gewone boosheid. Vooral dat laatste is heftig: dan zie je de ander niet meer als een volwaardig mens.
• Morele zelfingenomenheid is meer dan denken dat je gelijk hebt. Je vindt jouw manier van denken ook beter of fatsoenlijker dan die van een ander... en dan wordt luisteren naar die ander ineens knap lastig.
Plek 13. Waar we terechtkomen als we naar onszelf kijken
De 3 emoties en ervaringen
Trots, hoogmoed, nederigheid
• Weese trots op wat je hebt gedaan en wie je bent! Maar verwar het niet met hoogmoed, waarbij jij jezelf beter of belangrijker vindent dan anderen.
• Nederigheid wordt nogal eens verward met jezelf klein maken. Onzin: je kunt prima weten waar je goed in bent én erkennen dat je fouten maakt en nog een hoop te leren hebt.
